Μία νέα πραγματικότητα … μένοντας στο σπίτι με τα παιδιά

Επιμέλεια  Έλενα  Βελώνη  Κλινική Ψυχολόγος-MSc

Εικονογράφηση – Φωτογραφία  Άννα Μπακαϊμη

Τις ημέρες που διανύουμε εν μέσω της πανδημίας του κορονοϊού Covid-19, η καθημερινότητα των παιδιών λόγω της αναστολής λειτουργίας των σχολείων άλλαξε, και ολόκληρη η κοινωνία βιώνει μία πρωτόγνωρη κατάσταση που απαιτεί προσαρμογή στις νέες συνθήκες ζωής, όπως είναι η  παραμονή στο σπίτι και η αποφυγή κοινωνικών επαφών, ως μέτρα αποφυγής της εξάπλωσης του κορονοϊού για την προστασία της υγείας μας. Η στάση της οικογένειας απέναντι στην πανδημία είναι καθοριστική, γιατί τα παιδιά μαθαίνουν από τους γονείς πώς να προσαρμόζονται σε μία νέα  κρίσιμη κατάσταση.Στη συνέχεια παραθέτουμε μερικές βασικές μεθόδους με τις οποίες οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά και να τα διευκολύνουν ώστε να αντιμετωπίσουν τη νέα πραγματικότητα.

1.     Τρόποι με τους οποίους οι γονείς καλούνται να υποστηρίξουν τα παιδιά

1.1  Κατάλληλη  πληροφόρηση

  • Εξηγούμε  με σαφήνεια στα παιδιά  τη νέα κατάσταση και με ειλικρίνεια απαντάμε στα ερωτήματά τους. Είμαστε πάντα διαθέσιμοι να συζητήσουμε μαζί τους. Με αυτόν τον τρόπο θα μετριάσουν το άγχος και  την ανασφάλειά  τους, που είναι φυσικό και αναμενόμενο να εκδηλώσουν στην ιδέα του κορονοϊού και να νιώσουν μεγαλύτερη σιγουριά στην καθημερινότητά τους.
  • Δίνουμε πληροφορίες ανάλογα με την ηλικία των παιδιών και τις κοινωνικογνωστικές και συναισθηματικές δεξιότητες  που έχουν αναπτύξει.  Στόχος είναι να είναι σωστά ενημερωμένα τα παιδιά από την οικογένεια και οι πληροφορίες να παρέχονται από επιστημονικές και έγκυρες πηγές.
  • Ενημερώνουμε τα παιδιά ότι πρέπει να τηρούνται αυστηρά οι κανόνες υγιεινής, όπως το σχολαστικό πλύσιμο των χεριών, δίνοντάς τους εμείς το θετικό  παράδειγμα, χωρίς να δημιουργείται φόβος, αλλά εξηγώντας τους ότι στην παρούσα κατάσταση οφείλουμε να προστατεύουμε τους εαυτούς μας και τους άλλους και ότι αυτή η περίοδος δε θα διαρκέσει για πάντα αλλά είναι ένα  παροδικό γεγονός που όλοι μας καλούμαστε να διαχειριστούμε.. και σύντομα θα επιστρέψουμε στην κανονικότητα.

1.2  Διαχείριση των συναισθημάτων της οικογένειας

  • Φροντίζουμε  αρχικά να διαχειριστούμε το δικό μας  άγχος και τις ανησυχίες μας. Εάν  είμαστε οι ίδιοι ήρεμοι και καθησυχαστικοί, τα παιδιά θα μετριάσουν τους φόβους τους και τι ανησυχίες τους για την πανδημία που αντιμετωπίζουμε, νιώθοντας και αυτά ασφαλή και ήρεμα. Δημιουργούμε σύγχυση εάν είμαστε ανήσυχοι και προσπαθούμε να τα ηρεμήσουμε, με αποτέλεσμα να είναι αναστατωμένα. Οι γονείς θα πρέπει να αποτελούμε θετικά πρότυπα για τα παιδιά. Αν δείχνουμε ψυχραιμία και αισιοδοξία, θα προσαρμοστούν πιο εύκολα στη καινούργια καθημερινότητα. Εάν δυσκολευτούμε, είναι ωφέλιμο να θυμηθούμε τις τεχνικές που χρησιμοποιήσαμε σε άλλες δυσχερείς καταστάσεις και μας είχαν βοηθήσει στο παρελθόν.
  • Παρακολουθούμε με προσοχή τις  αλλαγές στη συμπεριφορά των παιδιών. Όλα τα παιδιά δεν αντιδρούν με τον ίδιο τρόπο, ούτε διαχειρίζονται τα συναισθήματα τους με την ίδια ψυχική ανθεκτικότητα, την ικανότητα δηλαδή να προσαρμόζονται ευκολότερα στις δύσκολες και κρίσιμες καταστάσεις και  πολλά παιδιά είναι πιο ευάλωτα. Μπορεί να εκφράσουν τους φόβους τους με συναισθηματικές και συμπεριφορικές αλλαγές ή σωματικά ενοχλήματα. Τα μικρότερα σε ηλικία παιδιά μπορεί να αγχωθούν περισσότερο. Οι γονείς τότε οφείλουμε να έχουμε ενθαρρυντικό και υποστηρικτικό ρόλο, ώστε να ενισχύσουμε την αυτοπεποίθηση των παιδιών για να αντιμετωπίσουμε στις προκλήσεις της ζωής. Τους εξηγούμε ότι είναι φυσιολογικά όλα τα συναισθήματα που βιώνουμε, είτε είναι αρνητικά είτε θετικά. Αν όμως εμφανίσουν σημαντικές αλλαγές στη συμπεριφορά τους που μπορεί να προκαλέσουν ανησυχία, ζητάμε τη βοήθεια ειδικού. Παράλληλα, ειδική βοήθεια και υποστήριξη χρειάζονται τα παιδιά που βιώνουν σοβαρά προβλήματα υγείας ή άλλες παθήσεις. Αξιόπιστες πληροφορίες  και οδηγίες για την προστασία από τον κορονοϊό και γραμμή ψυχοκοινωνικής υποστήριξης παρέχονται από τον Εθνικό Οργανισμό Δημόσιας Υγείας – ΕΟΔΥ, www.eody.gov., τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), www.who.int. και το  Υπ.Υγείας  www. covid-19.gr.

1.3  Ρεαλιστική αντιμετώπιση της κατάστασης

  • Ενεργούμε με καθαρή και λογική σκέψη. Αξιολογούμε δηλαδή συνετά την σοβαρότητα της κατάστασης, εφαρμόζουμε πιστά τις οδηγίες των ειδικών και του Υπουργείου Υγείας, μειώνοντας τον κίνδυνο να νοσήσουμε και προφυλάσσοντας τον εαυτό μας και τους άλλους. Παράλληλα ενισχύουμε την υπευθυνότητα των παιδιών, διδάσκοντας τα να προφυλάσσουν τον εαυτό τους. Τα διαβεβαιώνουμε ότι όλοι συμβάλουμε και όχι μόνο εμείς στη μη εξάπλωση του ιού και ενεργούμε  με υπευθυνότητα για την προστασία όλων μας.

2.     Τρόποι να βοηθήσουμε τα παιδιά να προσαρμοστούν στη νέα πραγματικότητα και να την αποδεχθούν με θετικό τρόπο.

2.1  Τήρηση καθημερινού προγράμματος

  • Οργανώνουμε το ημερήσιο πρόγραμμα με τη  συμμετοχή των παιδιών, με βάση τις δικές τους δημιουργικές ιδέες και προτάσεις για την επιλογή των δραστηριοτήτων τους, τις στιγμές χαλάρωσης, της μελέτης και του παιχνιδιού. Είναι βοηθητικό  να υπάρχουν συγκεκριμένες ώρες που θα παίξουν, θα μελετήσουν ή θα χαλαρώσουν. Είναι αξιοσημείωτη η ευρηματικότητα τους και η επιθυμία για οργάνωση του χρόνου τους διότι, τα παιδιά νιώθουν πιο σίγουρα και χαρούμενα όταν γνωρίζουν τι θα ακολουθήσει στη διάρκεια της ημέρας. Θα μπορούσαν επίσης, να θέτουν στόχους στο πρόγραμμα που οργανώνουν και να υπάρχει μια ποικιλία δραστηριοτήτων, με εναλλαγές στις δραστηριότητες κάθε εβδομάδας, όπου κάθε φορά που θα υλοποιούνται οι στόχοι-δράσεις, θα νιώθουν ικανοποίηση και θα λαμβάνουν επιβράβευση από τους γονείς για την επίτευξη των στόχων τους. Τα παιδιά που συμμετέχουν ενεργητικά σε θέματα της οικογένειας, αναπτύσσουν θετική αυτοεικόνα και είναι σε θέση και να διαχειριστούν καλύτερα διάφορα προβλήματα  καθημερινότητας.

2.2  Καθημερινή ενασχόληση με τα μαθησιακά καθήκοντα

  • Ενθαρρύνουμε  τα παιδιά στην καθημερινή ενασχόληση με τα εκπαιδευτικά  τους καθήκοντα μέσω του σχολείου τους. Ήδη το Υπουργείο Παιδείας μεριμνά το τρέχον διάστημα όλο και πιο αποτελεσματικά  για την απρόσκοπτη επαφή των παιδιών με τη μαθησιακή διαδικασία και επιμόρφωση τους μέσω του διαδικτύου-τηλεδιάσκεψης ή της τηλεόρασης. Με αυτόν τον τρόπο δίνεται η ευκαιρία στα παιδιά να παραμείνουν ενεργητικά στη μαθησιακή διαδικασία και στην  εκπαίδευση. Φροντίζουμε να μη διακόπτουμε τα παιδιά την ώρα της μελέτης ή της τηλεδιάσκεψης και να έχουν το δικό τους χώρο.

2.3   Λογική χρήση διαδικτύου

  • Θέτουμε σαφή χρονικά όρια και φροντίζουμε να υπάρχει λογική χρήση του διαδικτύου ή άλλων μέσων τεχνολογίας, ιδιαίτερα όταν έχουν ψυχαγωγικό χαρακτήρα. Η ενασχόληση με τα  σύγχρονα μέσα της τεχνολογίας αναμένεται εκ των πραγμάτων να είναι μεγαλύτερη, γι’ αυτό πρέπει να δίνουμε ιδιαίτερη προσοχή στο χρόνο παραμονής. Επίσης, είναι απαραίτητο να ελέγχεται η ασφάλειά τους στο διαδίκτυο από την οικογένεια.

2.4  Δημιουργία στιγμών χαλάρωσης και ποιοτικού χρόνου με την οικογένεια

  • Αξιοποιούμε κάθε στιγμή μας με την παραμονή μας στο σπίτι. Έχουμε την ευκαιρία περάσουμε περισσότερο ποιοτικό χρόνο όλη η οικογένεια μαζί, ενισχύοντας τους οικογενειακούς δεσμούς. Για παράδειγμα, συνεργαζόμαστε σε καθημερινές εργασίες του σπιτιού, ακούμε αγαπημένη μουσική, παίζουμε οικογενειακά επιτραπέζια παιχνίδια ή κάνουμε παζλ για μεγάλους και μικρούς, βλέπουμε μια ταινία όλοι μαζί. Παράλληλα, επιλέγουμε να ασχοληθούμε με όλα όσα δεν είχαμε χρόνο να πραγματοποιήσουμε μέχρι τώρα, ακόμη και να αποκτήσουμε νέα ενδιαφέροντα και χόμπι.
  • Συζητάμε  με τα παιδιά   για ποικίλα θέματα που τα απασχολούν, και ανακτούμε το χαμένο χρόνο λόγω φορτωμένου προγράμματος που είχαμε  πριν την κρίση του κορονοϊού. Αναγνωρίζουμε τις ανησυχίες τους, τους συμβουλεύουμε και ερχόμαστε πιο κοντά. Είναι μια μεγάλη ευκαιρία να τα ακούσουμε προσεκτικά και να μας εκφράσουν τα συναισθήματα τους για να αποφορτιστούν,  γεγονός  που θα βελτιώσει τη διάθεση τους. Από την άλλη πλευρά, η παραμονή στο σπίτι υπάρχει περίπτωση να επιφέρει και ενδοοικογενειακές συγκρούσεις, και εφόσον διαταράσσουν  ανησυχητικά την καθημερινότητα, δε διστάζουμε να απευθυνθούμε σε ειδικό.

2.5  Ευκαιρία για δημιουργικές ιδέες   και  …συναρπαστικό παιχνίδι με τα παιδιά

  • Φροντίζουμε  τα παιδιά να είναι απασχολημένα στη διάρκεια της ημέρας και να περνάνε   ευχάριστα και δημιουργικά τις ημέρες που  μένουμε σπίτι. Εκτός από τα εκπαιδευτικά τους καθήκοντα, θα πρέπει να παίξουν, να εκτονωθούν, να δημιουργήσουν. Θα πρέπει να νιώσουν ότι ανάλογα με τις συνθήκες μπορούμε να αξιοποιήσουμε το χρόνο μας ευχάριστα, προσαρμόζοντας τη ζωή μας κατάλληλα. Δίνουμε το μήνυμα ότι περνάμε όμορφα όπου και αν βρισκόμαστε!
  • Ζωγραφίζουμε όλοι μαζί με θέμα τον κορονοϊό και τους ζητάμε  να εκφράσουν τα συναισθήματα που βιώνουν μέσα από τη ζωγραφιά τους, γεγονός που έχει ψυχοθεραπευτική επίδραση στα παιδιά.
  • Ενθαρρύνουμε τα παιδιά να διαβάσουν ένα λογοτεχνικό βιβλίο ή παραμύθι για τις πιο μικρές ηλικίες, αφού πρώτα τους δείξουμε ότι αγαπάμε εμείς το βιβλίο. Όλοι γνωρίζουμε ότι το βιβλίο βοηθά στην ομαλή ψυχοσυναισθηματική και πνευματική ανάπτυξη του παιδιού. Καθορίζουμε για παράδειγμα, μια ημέρα βιβλίου που θα διαβάζουμε όλοι μαζί το αγαπημένο μας βιβλίο. Εάν υπάρχει μεγαλύτερο αδελφάκι, προτρέπουμε  το μεγαλύτερο, να διαβάσει στο μικρότερο ένα παραμύθι, γεγονός που μπορεί να συμβάλει ώστε να  δεθούν περισσότερο ενισχύοντας την αδελφική τους σχέση. Ιδέες για αναζήτηση  παραμυθιών και λογοτεχνικών βιβλίων για τα παιδιά, μπορείτε να βρείτε στην ελεύθερη ψηφιακή βιβλιοθήκη,  ebooks4greeks.gr, ή σε επίκαιρα παραμύθια για να μάθουν τα παιδιά να αντιμετωπίζουν τον κορονοϊό,  paixnidaki.com– δωρεάν on line παραμύθια, Infokids.gr .
  • Προτρέπουμε τα παιδιά να σκεφτούν νέες ιδέες και έξυπνα παιχνίδια. Να καινοτομήσουν και να επιστρατεύσουν την κριτική τους σκέψη και  φαντασία. Για παράδειγμα, τα εκπαιδευτικά παιχνίδια, τα οποία βασίζονται  στην επιστήμη, τεχνολογία, μηχανική, τέχνες, μαθηματικά, είναι ιδιαίτερα συναρπαστικά, και ταυτόχρονα τους δίνεται η ευκαιρία να γνωρίσουν τις επιστήμες και την τέχνη, μέσω του παιχνιδιού και να πειραματιστούν, να δοκιμάσουν και να εξερευνήσουν.

( κατασκευές με τουβλάκια Lego). Ανάλογα παιχνίδια υπάρχουν και στο διαδίκτυο.

  • Αξιοποιούμε τις γνώσεις των παιδιών σύμφωνα με την ηλικία τους, και οργανώνουμε για παράδειγμα, ποικίλα παιχνίδια, όπως το κυνήγι  του χαμένου θησαυρού. Μπορούμε  να ζητήσουμε να μας εμπνεύσουν τα παιδιά  για τους γρίφους που θα χρησιμοποιήσουμε. Στο τέλος είναι ωφέλιμο να ανταμειφθεί το παιδί με ένα δωράκι σαν αμοιβή που κατάφερε να λύσει τους γρίφους.
  • Προτρέπουμε τα παιδιά να γίνουν Μικροί συγγραφείς! Κυρίως για τα παιδιά ηλικίας 7 και άνω του Δημοτικού σχολείου, είναι η ευκαιρία να γράψουν ένα μικρό βιβλίο, ένα δικό τους έργο για την πανδημία του κορονοϊού, εκφράζοντας τα συναισθήματα τους  από την παραμονή τους στο σπίτι, που άλλαξε ξαφνικά τη ζωή τους. Θα μας εκπλήξουν με  τη δημιουργικότητα τους. Επίσης, μία άλλη ιδέα είναι να γράψουν ένα ημερολόγιο για τις ημέρες παραμονής στο σπίτι που θα διακοσμήσουν με τη ζωγραφιά τους. Θα μπορούσαν να γράψουν: «Πώς πέρασα σήμερα, τί μου άρεσε περισσότερο και τί λιγότερο, τί έφαγα το μεσημέρι, τί παιχνίδια έπαιξα, τί με έκανε  χαρούμενο και τί με στενοχώρησε, τί μου λείπει περισσότερο από το σχολείο κτλ.» Μπορούμε επίσης, να τους αναφέρουμε ότι αυτό το βιβλίο ή το ημερολόγιο τους, θα αποτελέσει ένα ενθύμιο για το πρωτόγνωρο αυτό γεγονός που ζούμε, το οποίο θα μπορούσαν το δείχνουν στο  μέλλον στα  παιδιά ή στα εγγόνια τους! Δίνοντας τους ακόμη ένα κίνητρο να δημιουργήσουν.
  • Παίζουμε μουσική με  τα μουσικά όργανα και τα παιδιά γίνονται Μικροί μουσικοί! Αν κάποια από τα μέλη της οικογένειας  γνωρίζουν να παίζουν ένα μουσικό όργανο, θα ήταν διασκεδαστικό να οργανωθεί μία μικρή συναυλία στο σπίτι αυτοσχεδιάζοντας ή χρησιμοποιώντας τις γνώσεις  της μουσικής.
  • Διοργανώνουμε μία θεατρική παράσταση και τα παιδιά γίνονται Μικροί σκηνοθέτες ή ηθοποιοί! Θα διασκεδάσει όλη η οικογένεια μαζί, έχοντας την ευκαιρία  τα παιδιά να παρουσιάσουν τις δικές τους ιδέες, επηρεασμένα ή εμπνευσμένα από ένα βιβλίο που έχουν διαβάσει.
  • Μαγειρεύουμε μαζί με τα παιδιά. Αφήνουμε τα παιδιά να παίξουνε με τη ζύμη, και να δημιουργήσουν τα δικά τους μπισκότα και πρωτότυπα  κουλουράκια ή ακόμη και ψωμάκια, είτε να βοηθήσουν στην ετοιμασία του οικογενειακού τραπεζιού. Επαινούμε την προσπάθεια, τη συμμετοχή, και τη βοήθεια που προσέφεραν.  Σε περίπτωση που υπάρχουν αδέρφια, η συνεργασία μεταξύ τους θα ενδυναμώσει της σχέση τους και θα διασκεδάσουν μαγειρεύοντας ή διακοσμώντας το οικογενειακό τραπέζι.
  • Συνεχίζουμε να κάνουμε σχέδια για τη ζωή μας μαζί με τα παιδιά, με την ελπίδα ότι σύντομα θα ανακάμψουμε. Βρίσκουμε χρόνο να ξαναδούμε, αν έχουμε βίντεο από ταξίδια ή  σχετικές  φωτογραφίες ταξιδιών και τόπων που μας άφησαν όμορφες εντυπώσεις, βελτιώνοντας τη διάθεση όλων και γεμίζοντας το χρόνο μας με όμορφες ταξιδιωτικές αναμνήσεις.

2.6  Διατήρηση σωματικής και ψυχικής υγείας

  • Οργανώνουμε υγιεινά γεύματα με τα παιδιά κατά τη διάρκεια της ημέρας και εξηγούμε  πόσο σημαντικό είναι να προσέχουμε τη διατροφή μας, φροντίζοντας με αυτόν τον τρόπο στη διατήρηση της ψυχοσωματικής και πνευματικής υγείας μακροπρόθεσμα.
  • Ενθαρρύνουμε τα παιδιά στη σωματική άσκηση. Θέτουμε στο ημερήσιο  πρόγραμμα συγκεκριμένο χρόνο για γυμναστική και με συμμετοχή όλης της οικογένειας ή ατομικά, δημιουργούμε ένα ευχάριστο κλίμα στο σπίτι. Οι ορμόνες ευχαρίστησης που εκκρίνονται κατά την άσκηση και οι ασκήσεις αναπνοής ενισχύουν το ανοσοποιητικό μας σύστημα και βοηθάνε στην καταπολέμηση του άγχους, δημιουργώντας θετικά συναισθήματα. Συστάσεις για την αξία της  ισορροπημένης διατροφής και σωματικής δραστηριότητας, που ασκούν αναπόφευκτα  θετική επίδραση στην υγεία μας, θα βρείτε στην ιστοσελίδα του Υπουργείου Υγείας, www. Μoh.gov.gr.

2.7  Διατήρηση κοινωνικών επαφών με φίλους και συγγενείς

  • Συνεχίζουμε την  επαφή με τα αγαπημένα μας πρόσωπα, τους συγγενείς  και τους φίλους μας μέσω διαδικτύου ή τηλεφώνου. Το ότι δεν είμαστε μόνοι, βοηθά στη βελτίωση της διάθεσης μας και στη διαχείριση των συναισθημάτων μας.
  • Οργανώνουμε  τηλεδιασκέψεις και βιντεοκλήσεις με τους αγαπημένους φίλους των παιδιών και  δίνουμε ακόμη μια ευκαιρία να περάσουν ευχάριστα το χρόνο τους, να διασκεδάσουν διαφορετικά, μοιράζοντας τις εμπειρίες τους από την καθημερινότητά  τους.

Τέλος ,όπως φαίνεται από όσα προαναφέρθηκαν, ο ρόλος της οικογένειας στη διαχείριση της κρίσιμης κατάστασης που διανύουμε είναι καθοριστικός. Σημαντικό είναι λοιπόν, να διατηρούμε την αισιοδοξία μας και να υπακούμε πιστά τις οδηγίες των ειδικών με προσοχή, για να νιώθουμε περισσότερο ασφαλείς και ήρεμοι. Το γεγονός ότι άλλαξε ξαφνικά η ζωή μας, ας το δούμε σαν πρόκληση και ευκαιρία να γίνουμε περισσότερο ανθεκτικοί στις αντιξοότητες της ζωής, και να τις ξεπεράσουμε με ψυχραιμία,  ρεαλιστική σκέψη και δημιουργικότητα.

Βιβλιογραφία

Health Psychology, Α textbook
By Jane Ogden, Open University Press, 1996
ISBN: 0 335 195 44X (Pb)
Χατζηχρήστου Χ.,Σχολική ψυχολογία,
Ελληνικά Γράμματα, 2004
ISBN 960-406743-5